Istotą projektu jest usunięcie wady konstytucyjnej jaka dotyka obecny system sądowy w Polsce , a mianowicie wybieranie sędziów ze złamaniem art. 4 Konstytucji tj. zasady zwierzchnictwa Narodu. Naruszenie tej zasady umożliwia sędziom działanie bez zgody Narodu, albowiem w procesie wybierania sędziów obywatele nie uczestniczą ani bezpośrednio, ani pośrednio. Naruszenie art. 4 Konstytucji jest tu oczywiste.
Żeby usunąć tę wadę, projekt zakłada powołanie w drodze wyborów powszechnych Wojewódzkich Rad Sądownictwa, które dokonywałyby wyboru kandydatów na sędziów i przekazywały następnie te kandydatury Krajowej Radzie Sądownictwa.
Wojewódzkie Rady Sądownictwa, którym projekt przyznaje też pewne funkcje kontrolne, występują w projekcie m.in. w art.art. 7, 8, 19, 24, 28, 29.

Projekt wprowadza także Ławy przysięgłych (art. 3 oraz Dział IV rozdział 7 art. Art. 99-102) wzorując się w tej materii na „Prawie o ustroju sądów powszechnych” z 6 lutego 1928 r.Innym rozwiązaniem proponowanym w projekcie – i również opartym na rozwiązaniach przedwojennych – są Sędziowie pokoju (Dz. III art. 75-80) – wybierani w powszechnych wyborach przez mieszkańców gminy (czy kilku gmin) i rozstrzygający o najprostszych sprawach z zakresu kodeksu wykroczeń.
Rozwiązanie takie nie tylko uspołeczni proces rozstrzygania spraw przez wymiar sprawiedliwości, ale odciąży sądy.

Projekt zmierza także do stworzenia realnej kontroli orzecznictwa i działalności sądów usytuowanej poza środowiskiem danego okręgu. Zgodnie z art. 28 wizytatorów danej apelacji powołuje Minister Sprawiedliwości na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, do której kandydatów zgłaszać by miały Wojewódzkie rady Sądownictwa.

Projekt uwzględnia także Europejską Konwencję Praw Człowieka. Zgodnie z 29 do zakresu kontroli sądów jaki podlegać miałby wizytatorom należeć by miały te wyroki sądów apelacji, które zostały uznane w Europejskim trybunale Spraw Człowieka za naruszające Europejską Konwencję Praw Człowieka.

Natomiast zgodnie z art. 62 par. 3 udział sędziego w wydawaniu wyroku, który został następnie w wyniku skargi uznany w TPC w Strasburgu za naruszający Konwencje i prawa człowieka, uznawany byłby za rażące naruszenie prawa i stanowiłby podstawę do konsekwencji dyscyplinarnych. Do tej pory w polskim wymiarze sądowniczym, ta sprawa w ogóle nie jest brana pod uwagę przy ocenie sędziów.Wzmocnienie kontroli i przeciwdziałanie jawnie niesprawiedliwym wyrokom sądów jest jednym z celów projektu.

W art. 64 wprowadza się jako jedną z kar – odpowiedzialność z tytułu ustawy o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa. Do tej pory sędziowie, nawet po wydaniu jawnie niesprawiedliwych wyroków byli od tego rodzaju odpowiedzialności wolni.

Inne usytuowanie rzecznika dyscyplinarnego. Projekt przewiduje (art. 65) iż rzecznika dyscyplinarnego dla danej apelacji powołuje prezes Sądu Najwyższego, a w postępowaniu dyscyplinarnym bierze udział – jako obserwator – prokurator wyznaczony przez Prokuratora Generalnego. Wzmacnia to instytucję zewnętrznej kontroli nad działaniem sądów, która do tej pory jest raczej pozorna.

Rola Prezydenta RP w projekcie zostaje wzmocniona. Po pierwsze Prezydent może odmówić przyjęcia ślubowania od kandydata przedstawionego mu przez  KRS, jeśli poweźmie wiadomości o nagannym postępowaniu sędziego lub jeśli wybór sędziego nastąpił z poważną wada prawną (art. 37) . Prezydent też może – na wniosek Ministra Sprawiedliwości – uchylić sędziemu immunitet i wydać zgodę na aresztowanie sędziego -jeśli nie uczyni tego Sąd Najwyższy i sąd dyscyplinarny. (art. 49).

Projekt przewiduje także zakaz dodatkowych zajęć zarobkowych dla sędziego z dwoma wyjątkami – działalnością wydawniczą i działalnością dydaktyczną na wyższych uczelniach podejmowaną za zgodą Ministra Sprawiedliwości. (art. 46).

I wreszcie projekt zakłada dostosowanie struktury sądów powszechnych do podziału administracyjnego kraju i powołanie sądów powiatowych i wojewódzkich. Dotychczasowa struktura jest bowiem dziwaczna i w żaden sposób nie koresponduje z podziałem administracyjnym.

Janusz Sanocki, poseł RP,
wiceprzewodniczący Poselskiego Zespołu na rzecz Nowej Konstytucji

Cały projekt ustawy do pobrania w linku poniżej

 Projekt-ustawy-zesp-pos